hits counter

Οι νέες προοπτικές για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια

Οι νέες προοπτικές για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια

Πρόσφατα είχα την τιμή να εισηγηθώ την Έκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας, ένα ζήτημα που αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της επικαιρότητας, δεδομένου ότι επίκειται η Σύνοδος Κορυφής του Δεκεμβρίου αφιερωμένη σ’ αυτή τη σχετικά παραμελημένη διάσταση της Ευρωπαϊκής πολιτικής.

Η Ευρώπη έως σήμερα είναι καταναλωτής ασφαλείας. Χωρίς την ηγεσία των ΗΠΑ θα είχαμε ένα άθροισμα εθνικών πολιτικών και όχι «ευρωπαϊκή» πολιτική. Το σημείο εκκίνησης της έκθεσης που εισηγήθηκα είναι ότι απαιτείται σύνθεση. Σύντομα, η Ευρώπη ίσως κληθεί να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος για την εγγύηση της ποιότητας ζωής και των δικαιωμάτων των πολιτών, ή ακόμα και να παρέχει ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή. Το γεγονός είναι ότι οι προτεραιότητες των ΗΠΑ έχουν αλλάξει και η Ουάσιγκτον εστιάζει στην Ασία και τον Ειρηνικό, ενώ οι Ευρω-Ατλαντικές σχέσεις έχουν γνωρίσει καλύτερες εποχές. Η τελευταία φορά που οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συζήτησαν την ευρωπαϊκή άμυνα ήταν το 2008. Από τότε, πολλά έχουν αλλάξει, όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο.

Όπως επισημαίνει και η έκθεση, σήμερα, η Ε.Ε έχει να αντιμετωπίσει πολλές προκλήσεις ασφάλειας, στην ανατολική γειτονία, στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, καθώς και μια ζώνη αστάθειας που εκτείνεται από το Κέρας της Αφρικής έως τον Ινδικό Ωκεανό. Σε αυτές τις προκλήσεις θα πρέπει να προσθέσουμε, επίσης, τις «μη συμβατικές απειλές»: την τρομοκρατία, τις απειλές στον κυβερνοχώρο, τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τη διάδοση των όπλων μαζικής καταστροφής, τη διακίνηση ναρκωτικών, όπλων και ανθρώπων καθώς και το οργανωμένο έγκλημα. Την ίδια στιγμή, οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί αλλάζουν, με την ενίσχυση του ρόλου των αναδυόμενων κρατών σε οικονομικό, πολιτικό και, τελικά, στρατιωτικό επίπεδο.

Επισημαίνεται ότι, σε θεσμικό επίπεδο, η ΕΕ έχει στη διάθεσή της ένα φάσμα στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων διαχείρισης κρίσεων, στο πλαίσιο της Συνθήκης της Λισαβόνας, που αγγίζουν ευρύτερους τομείς πολιτικής, όπως η αναπτυξιακή και ανθρωπιστική βοήθεια. Όμως, πολλά από αυτά τα πολιτικά εργαλεία δεν έχουν ενεργοποιηθεί όπως, για παράδειγμα, η πρόβλεψη για δημιουργία ενός ταμείου εκκίνησης στο χώρο της τεχνολογικής καινοτομίας στον τομέα της άμυνας (startups), που δε συμπεριλαμβάνεται καν στον προϋπολογισμό της Ένωσης. Με άλλα λόγια, επείγει να κινηθούμε σε δύο κατευθύνσεις: α) πολιτική νομιμοποίηση μιας πολιτικής ασφάλειας, που τώρα καλούμαστε να παράγουμε, και β) ανάπτυξη κοινών ευρωπαϊκών μέσων διασφάλισής της.

Σε πολιτικό επίπεδο, πρέπει να καταστεί σαφές ότι η Ευρωπαϊκή Άμυνα δεν είναι πλέον εξασφαλισμένη. Η προτεραιότητα της ΚΠΑΑ οφείλει να είναι η προστασία του πολίτη και η διασφάλιση των ευρωπαϊκών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή. Σε αυτό το επίπεδο, προτείνεται η αναθεώρηση του πλαισίου της στρατηγικής της Ε.Ε. στη βάση μιας Λευκής Βίβλου για την ΚΠΑΑ, που μεταξύ άλλων να προβλέπει την πειστική ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής στην άμυνα (άρ. 42 (7) της ΣΕΕ και άρ. 222 της ΣΛΕΕ ), ενισχύοντας την αίσθηση του κοινού πεπρωμένου μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών. Είναι προφανές ότι αυτή η επισήμανση έχει ιδιαίτερο «ελληνικό» ενδιαφέρον, όπως και η συνακόλουθη που καλεί για τη χάραξη μιας ολοκληρωμένης θαλάσσιας στρατηγικής στη βάση του διεθνούς δικαίου, όπως και η προστασία ενεργειακών υποδομών υδρογονανθράκων. Όμως, γενικότερα, καθίσταται σαφές ότι πρέπει να περάσουμε από τη θεωρία στην πράξη, δηλαδή στην κατανομή και, τελικά, σύνθεση εθνικών μέσων για την επίτευξη ευρωπαϊκών στόχων. Μόνο μια τέτοια προσέγγιση μας επιτρέπει να έχουμε «στρατηγικούς στόχους», όπως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα από την Αφρική έως την Αρκτική, η παρουσία της Ευρώπης στο διάστημα, η πρόληψη απειλών στον κυβερνοχώρο, η ενεργειακή ασφάλεια, κ.ο.κ. Η επίτευξη των στόχων αυτών είναι άλλωστε προϋπόθεση ευημερίας.

Σε θεσμικό επίπεδο είναι σαφές ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας πρέπει να έχει όχι απλά ρόλο συντονιστικό, αλλά τελικά επιτελικό, στα πλαίσια καταρχήν της μόνιμης διαρθρωμένης συνεργασίας, προσβλέποντας όμως τελικά στη χάραξη μιας οργανικά ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής με σαφή προσανατολισμό και σχέδιο που να προβλέπει ανάγκες εξοπλισμού και ανάπτυξης της τεχνολογικής βάσης του αμυντικού τομέα.

Η «πράξη», τελικά, απαιτεί ένα νέο προσανατολισμό για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Αυτό σημαίνει εμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς άμυνας και ασφάλειας, ανάπτυξη μιας αμυντικής βιομηχανικής πολιτικής, με παράλληλη στήριξη της συμμετοχής των ΜΜΕ σ’ αυτή, που διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην καινοτομία, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την οικονομική ανάπτυξη, σύμφωνα με τη στρατηγική Ευρώπη 2020. Και αυτή η επισήμανση πρέπει, δυνητικά, να έχει «ελληνικό ενδιαφέρον». Σημαίνει, επίσης, μια λιγότερο κατακερματισμένη ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, μια διαπίστωση που όμως οδηγεί στην ανάγκη διαχείρισης περιφερειακών και τοπικών επιπτώσεων στην οικονομία, αξιοποιώντας γι’ αυτό το σκοπό όλα τα χρηματοδοτικά μέσα της Ε.Ε., όπως το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Προσαρμογής στην Παγκοσμιοποίηση. Σε κάθε περίπτωση, ευρωπαϊκή πολιτική άμυνας στην «πράξη» σημαίνει κοινή έρευνα, καινοτομία και ολοκληρωμένη βιομηχανική πολιτική.

Όμως, οι κρίσιμες αποφάσεις θα ληφθούν στην επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής, οπότε γεννάται το ερώτημα «τι μπορούμε να περιμένουμε». Καταρχήν, αναμένουμε μια πολιτική δέσμευση προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης κοινών στρατιωτικών μέσων, θέτοντας τη βάση για ένα πραγματικά συλλογικό προγραμματισμό, που θα κυμαίνεται από το στρατηγικό σχεδιασμό μέχρι τις προμήθειες και την τεχνολογική ανάπτυξη, με ιδιαίτερη προσοχή στα θέματα των δημοσιονομικών ρυθμίσεων. Δεύτερον, αναμένουμε την ενεργοποίηση υφιστάμενων πολιτικών εργαλείων και ιδίως την πολιτική στήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας. Τέλος, αναμένουμε από το Συμβούλιο να εξουσιοδοτήσει την Επιτροπή να διαμορφώσει νέες προτάσεις σχετικά με την ανάπτυξη νέων αμυντικών δυνατοτήτων έως το τέλος του 2014, προβλέποντας παράλληλα ένα μηχανισμό παρακολούθησης και αξιολόγησης αυτού του έργου. Περιμένουμε πολλά, αλλά ο κόσμος κινείται γρηγορότερα από τις προσδοκίες μας.

Οι νέες προοπτικές για την Ευρωπαϊκή Άμυνα και Ασφάλεια
Η Συμβολή της Έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την Ευρωπαϊκή Άμυνα
Περιοδικό «Διεθνείς Σχέσεις»
Του Κέντρου Αναλύσεως και Σχεδιασμού Πολιτικής Υπουργείου Εξωτερικών
Νοέμβριος 2013

Σχολιάστε

Powered by Leader School. Leader Online.