hits counter

Η Γκετοποίηση της πολιτικής ασύλου, από τη Lampedusa στη Λέσβο

Η Γκετοποίηση της πολιτικής ασύλου, από τη Lampedusa στη Λέσβο

Τα σύνορα είναι όπως η ποτοαπαγόρευση. Δημιουργούν μια τεράστια αγορά. Η εθελούσια πλην παράνομη μετανάστευση αποφέρει σε εγκληματικές οργανώσεις, ή επιχειρήσεις, άμεσο τζίρο, που διαχέεται όμως στην οικονομία σε ένα πλήθος υποστηρικτικών υπηρεσιών, από πλαστά έγγραφα έως διαμονή και διατροφή. Η αλυσίδα παραγωγής αυτού του μεγάλου μεταφορικού έργου είναι τεράστια. Και συμπεριλαμβάνει ιδιότυπα ΣΔΙΤ μεταξύ επίορκων υπαλλήλων και μεταφορέων, τραπεζικών ιδρυμάτων και κατασκευαστικών εταιριών που, μεταξύ άλλων, ξεπλένουν χρήματα, καθώς και έξοδα προώθησης υπηρεσιών, δίκτυα αντιπροσώπων, κ.ο.κ.

Αποφεύγω τον όρο «λαθρομετανάστευση» που παραπέμπει σε προϊόντα και όχι σε έμψυχο φορτίο. Αλλά, η παραβίαση των συνόρων είναι τελικά για ένα πλέγμα υπηρεσιών, μια αγορά. Τα ταξιδιωτικά πακέτα έρχονται είτε στη μορφή της πληρωμής ανά διαδρομή (pay as you go) είτε σε συμφωνίες πόρτα-πόρτα: γενικά η ασφάλεια και ο χρόνος του ταξιδιού είναι ευθέως ανάλογος των χρημάτων του αντιτίμου, με ανεξάρτητη μεταβλητή το μήκος της διαδρομής. Έτσι, υπολογίζεται ότι το κόστος μεταφοράς από την Ασία – λ.χ Αφγανιστάν, Πακιστάν, Μπαγκλαντές – που φτάνουν στην Ευρώπη με ενδιάμεσο σταθμό την Αφρική είναι $ 4-6.000. Ενώ ένα ταξίδι από την Υποσαχάρια Αφρική με ενδιάμεσο σταθμό στο Βορρά, συνήθως Λιβύη, κοστίζει περίπου $ 2-3.000. Ανάλογα με το πακέτο, το ταξίδι διαρκεί από μέρες έως χρόνια.

Μια δεύτερη και μάλλον πιο επικερδής αγορά είναι το δουλεμπόριο ή trafficking, με σκοπό την εργασία γενικότερα ή τη σεξουαλική εκμετάλλευση ειδικότερα. Εδώ ο όρος «λαθρομετανάστευση» είναι περισσότερο δόκιμος, δεδομένου ότι έχουμε μεταφορά προϊόντος και όχι παροχή υπηρεσιών. Ο μετανάστης μπορεί φυσικά να ξεγελαστεί και να γίνει προϊόν, αφού πρώτα συμμετέχει στα μεταφορικά έξοδα, ενώ ο δουλέμπορός του/της κλέβει τα ταξιδιωτικά έγγραφα προκειμένου να τον/την εκφοβίζει. Γενικά, οι τεχνικές εκφοβισμού και εκβιασμού για τον έλεγχο των σκλάβων γίνονται κάθε χρόνο και πολυπλοκότερες. Σε άλλες περιπτώσεις, η κάθε είδους εκμετάλλευση παίρνει τη μορφή ενός αυξημένου εισιτηρίου, ή επένδυσης του διακινητή. Το 2012, ο ILO υπολόγιζε ότι έχουμε περίπου 20 εκατομμύρια σκλάβους παγκοσμίως σε συνθήκες καταναγκαστικής εργασίας, μεταξύ των οποίων παιδιά. Το State Department υπολογίζει 27 εκατομμύρια. Σε ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, 4.2 άτομα σε κάθε 1000 κατοίκους είναι δυνητικό θύμα trafficking.

Η διαχείριση του φαινομένου της παράνομης μετανάστευσης και του trafficking παίρνει συχνά τη μορφή διαχείρισης ροών. Έτσι, τόσο οι Βρυξέλλες όσο και η κάθε χώρα-μέλος της Ε.Ε. προσπαθούν να επικεντρώσουν τις προσπάθειές τους στην καταπολέμηση της διακίνησης. Στη θεωρία, αυτό σημαίνει φύλαξη συνόρων. Στην πράξη, αυτό σημαίνει αλλαγή διαδρομής και έλεγχος των μεταναστευτικών ροών, είτε με σκοπό τη δημιουργία ενός θύλακα εγκλωβισμού των μεταναστών, κατά προτίμηση εκτός Ε.Ε., είτε με σκοπό τον καθορισμό της επιλογής του τελικού προορισμού, για παράδειγμα την Ελλάδα και την Ιταλία και όχι τη Γαλλία και τη Γερμανία. Ουσιαστικά, έτσι, το κάθε κράτος-μέλος ξεχωριστά και η Ε.Ε. συνολικά, προσθέτουν κόστος στη διαδρομή, που μπορεί να σημαίνει ανάσχεση της ροής, την επιλογή φθηνότερων και άρα λιγότερο ασφαλών πακέτων, την ευκολότερη μετατροπή του μετακινούμενου σε προϊόν.

Ένα απλό παράδειγμα μιας τέτοιας παρέμβασης είναι τα τείχη. Τον δρόμο άνοιξαν οι ΗΠΑ, με την κατασκευή ενός τείχους 700 μιλίων από το 2006 έως το 2011. Η Ελλάδα ακολούθησε το παράδειγμα με κάποια επιτυχία δεδομένου ότι, για παράδειγμα, ροές Σύριων προσφύγων κατευθύνθηκαν προς τη Βουλγαρία, όπου πολλοί τελικά εγκλωβίστηκαν. Πράγματι, το 2013 οι ροές Σύριων στη Βουλγαρία επταπλασιάστηκαν, με 10.000 να στοιβάζονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης – ή «υποδοχής» – προσφύγων. Και η απάντηση της Βουλγαρίας είναι η κατασκευή ενός ακόμα φράχτη στον Έβρο, απ’ όπου διέρχεται το 85% αυτών των προσφύγων. Και η Τουρκία ακολουθεί, με το χτίσιμο ενός ακόμη φράχτη κατά μήκος των συνόρων της με τη Συρία.

Παράλληλα βέβαια, ευνοήθηκαν οι θαλάσσιες διαδρομές, που είναι περισσότερο επικίνδυνες, με τη συχνή παρουσία θυμάτων σε μέρη όπως η Λαμπεντούσα. Μια ακόμα παράπλευρη απώλεια αυτής της στρατηγικής είναι ο συνωστισμός σε αστικά κέντρα στις χώρες-θύλακες, που οδηγεί την παραμονή μόνο των φτωχότερων γηγενών στις συγκεκριμένες περιοχές, που ολοκληρώνει μια διαδικασία γκετοποίησης. Έχουμε, δηλαδή, τη μεταφορά των συνόρων από τα όρια της επικράτειας στα αστικά κέντρα, γεγονός που όταν συνυπάρχει με ανεργία ή/και μια γενικότερη οικονομική κρίση ευνοεί την ακροδεξιά. Αυτό συμβαίνει σε ακραία μορφή στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία, αλλά είναι επίσης διακριτό φαινόμενο στη Γαλλία, την Ολλανδία, τη Φινλανδία, κ.ο.κ. Στην Ελλάδα, η Χρυσή Αυγή έχτισε και με τη συνδρομή ορισμένων αστυνομικών λειτουργών και τη βοήθεια των ΜΜΕ την εικόνα του προστάτη γερόντων και είναι σήμερα το τρίτο κόμμα. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, στη Βουλγαρία η δύναμη του ATAKA διπλασιάστηκε ενώ έχουμε και πρωτοφανείς για τη Βουλγαρία επιθέσεις κατά μεταναστών στη Σόφια.

Η Συμφωνία Δουβλίνο ΙΙ ουσιαστικά μετατρέπει το Νότο σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της Ευρώπης και πρέπει, ως εκ τούτου, να αναθεωρηθεί. Και η υπογραφή της συμφωνίας επανεισδοχής από την Τουρκία δε θα λύσει το πρόβλημα. Αφενός, για τις αιτήσεις ασύλου πρέπει να κάνουμε καλύτερη δουλειά στη διάχυση των δικαιούχων και την περαίωση των αιτήσεων. Αφετέρου, για τη διαχείριση των αναπόφευκτων ροών πρέπει να σκεφτούμε δημιουργικά, για παράδειγμα με συμφωνίες εποχικής εργασίας. Αλλά, τελικά, πρέπει να δοθεί έμφαση στη ρύθμιση όλων των αγορών της μετανάστευσης – από τη χρηματοπιστωτική έως της εργασίας – ειδάλλως κοροϊδεύουμε τον κόσμο.

Τα σύνορα είναι σημαντικά ως όριο, αλλά και επειδή ορίζουν το πεδίο εφαρμογής ενός νομικού πολιτισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη πρέπει να ορίσει πώς αντιλαμβάνεται τα σύνορα. Και σε αυτό τον υπολογισμό, πρέπει να συνεκτιμηθούν δύο παράμετροι:

Πρώτον, η πολιτική ασφάλειας μπορεί να επηρεάσει τη γεωγραφική κατανομή, το κόστος, την ασφάλεια και τις συνθήκες της διαδρομής, αλλά η μετανάστευση είναι όπως η βροχή: θα έλθει. Και ενώ μιλάμε για ελεύθερη διακίνηση προϊόντων και υπηρεσιών, η διακίνηση ανθρώπων είναι τελικά ταμπού, ακόμα ή ιδιαίτερα σε πολιτικούς χώρους που διαπνέονται από νεοφιλελεύθερες αξίες, ακόμα και σε χώρες που υποφέρουν από δημογραφική γήρανση. Σε κάθε περίπτωση, η ενσωμάτωση απαιτεί επένδυση σε καθολικές δομές, δεδομένου ότι η ανησυχία της εργατικής τάξης στις χώρες υποδοχής μπορεί, εστιασμένα, να μην είναι απλά ένας φανατικός παραλογισμός, αλλά να διαπνέεται και από ορισμένες εύλογες ανησυχίες. Για παράδειγμα, δεν μπορεί να αρνηθεί κανείς ότι η μεταφορά της έννοιας των συνόρων στο αστικό τοπίο προκαλεί ζητήματα που είναι υπαρκτά: για τα σχολεία, για τις κοινωνικές υποδομές, για την ασφάλεια. Όμως, η λύση δεν είναι μια και απλή. Απλά το να προκρίνει κανείς τη χρήση βίας είναι εύκολο και εύπεπτο, αλλά σπάνια αποτελεσματικό. Όταν ένας Πρωθυπουργός μιλάει για ανακατάληψη των πόλεων:

• ωθεί στη χρήση βίας η οποία μπορεί και να είναι εξωθεσμική, πράξη που σε ορισμένες χώρες διώκεται ποινικά

• υπόσχεται την εκπλήρωση στόχων στους οποίους γνωρίζει, ή οφείλει να γνωρίζει, ότι δεν μπορεί να ανταποκριθεί και, τελικά, ενισχύει την ακροδεξιά

Φυσικά, ο σημερινός Πρωθυπουργός δεν είναι ο μόνος που έχει κάνει ανάλογες επιλογές, που μπορεί κατά περίπτωση να έχουν προσωρινά, και μόνον προσωρινά, εκλογικά οφέλη.

Δεύτερον, εάν η μετανάστευση δεν αποτελεί πρόβλημα ασφαλείας, που αυτό ήταν και το νόημα μεταφοράς της διαχείρισης του φαινομένου από το Υπουργείο Δημόσιας Τάξης στο Υπουργείο Εσωτερικών, τότε δεν πρέπει να αποτελεί πρώτιστα ζήτημα διαφύλαξης συνόρων. Πρόκειται με άλλα λόγια για έναν οριζόντιο άξονα πολιτικής που επηρεάζει το κοινωνικό κράτος, την αγορά εργασίας, την ανάπτυξη, κ.ο.κ. Εάν ο στρατηγικός σχεδιασμός αλλάξει, όπως και οι προτεραιότητες, το κόστος σχεδιασμού, ανάπτυξης και υλοποίησης πολιτικών μπορεί να κοστολογηθεί. Διότι είτε θα επιμεριστεί το κόστος διαχείρισης ροών, είτε το κόστος ενσωμάτωσης. Η πρώτη προσέγγιση, με έμφαση στα σύνορα, ευνοεί από πλευράς κόστους τις χώρες που θέλουν να παρακάμψουν το πρόβλημα. Η δεύτερη ευνοεί τη χώρα de facto υποδοχής. Να το πούμε προκλητικά: η συνοριοκεντρική πολιτική δεν ευνοεί τα εθνικά μας συμφέροντα.

Συμπερασματικά: Έχουμε μπροστά μας μια καλά στημένη αγορά, με ζήτηση και προσφορά. Και γύρω από αυτή ένα ρυθμιστικό πλαίσιο. Η έμφαση στην πολιτική διαφύλαξης συνόρων είναι μια πολιτική επιλογή που συνάδει με την αποφυγή της ρύθμισης και άρα των ευθυνών μας. Δεν έχουμε δυο επιλογές αλλά τους δυο πόλους ενός εκκρεμούς. Πρέπει να ισορροπούμε στα πλαίσια εξελισσόμενων γεγονότων, να σχεδιάζουμε πολιτικές με σαφείς προτεραιότητες, στη βάση δεδομένων, συνυπολογίζοντας και τα περιορισμένα υλικά μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας.

Συγκεκριμένα. Για να πείσεις έναν ακροδεξιό ότι ο μετανάστης δεν είναι υπάνθρωπος, η απάντηση δεν είναι η τετριμμένη αναφορά σε αξίες, οικογένεια, ΜΜΕ και εκπαίδευση. Πρέπει να απαντήσεις σε υπαρκτά ζητήματα. Για να πείσεις ένα αριστερό ότι η πρόθεσή σου δεν είναι να αποφύγεις το πρόβλημα δια της αστυνόμευσης, αλλά να δείξεις ότι έχεις σαφή εικόνα του ζητήματος, συγκεκριμένους στόχους, συγκεκριμένα μέσα και συγκεκριμένες επιλογές. Το πρόβλημά τους μάλλον είναι το ίδιο, δηλαδή ότι προτιμούμε να αποφεύγουμε από το να αντιμετωπίζουμε την πρόκληση. Δε μιλάμε για εθνική ομοψυχία και σύμπνοια, αλλά για το μετριασμό ακραίων φαινομένων. Μπορεί κανείς να ονειρεύεται, αλλά δεν μπορεί να προτείνει την κατάργηση συνόρων. Ακόμα και η διαπραγμάτευση του καθεστώτος Δουβλίνο ΙΙ πρέπει να γίνεται στη βάση στόχων, μέσων και δεδομένων. Σε αντίθετη περίπτωση, είμαστε σχολιαστές και όχι υπεύθυνοι εκπρόσωποι.

Στο πλαίσιο αυτό, θεωρώ εξαιρετικά πολύτιμη τη σημερινή εκδήλωση και σας ευχαριστώ θερμά για τη συμμετοχή σας. Μακάρι να μπορέσουμε να σπάσουμε το ταμπού για το μεταναστευτικό και να μιλήσουμε ανοιχτά. Αλλιώς, με τελευταία και πιο πρόσφατα τα γεγονότα στο Φαρμακονήσι, θα θρηνήσουμε πολλά ακόμα ανθρώπινα θύματα.

Χαιρετισμός της ευρωβουλευτού Μαριλένας Κοππά σε εκδήλωση που συνδιοργάνωσε με τον ευρωβουλευτή Νίκο Χρυσόγελο με τίτλο «Η Γκετοποίηση της πολιτικής ασύλου, από τη Lampedusa στη Λέσβο», τη Δευτέρα 27 Ιανουαρίου 2014, στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Ελλάδα

Σχολιάστε

Powered by Leader School. Leader Online.