hits counter

Διάλεξη στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων για τις προοπτικές της Κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας

Διάλεξη στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων για τις προοπτικές της Κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας

Στις 19-20 Δεκεμβρίου έλαβε χώρα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες, όπου, μετά από πολλά χρόνια, συζητήθηκε το θέμα της ΚΠΑΑ. Τελευταία φορά σε βάθος συζήτηση έγινε το 2003, όταν και υιοθετήθηκε η Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφάλειας. Το 2008 έγινε μια πρώτη αποτίμηση χωρίς, όμως, συγκεκριμένα συμπεράσματα. Για το λόγο αυτό είχαν αναπτυχθεί πολλές προσδοκίες για το Ευρωπαϊκό αυτό Συμβούλιο που ερχόταν σε μια κρίσιμη στιγμή για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Άμυνας αλλά και της Ευρώπης συνολικά.

Ως εισηγήτρια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προσπάθησα η έκθεσή μου να αντανακλά όλες τις απόψεις αλλά και το επίπεδο των φιλοδοξιών του Ε.Κ. για το μέλλον της ΚΠΑΑ. Η έκθεση στηρίχτηκε από τις τέσσερις μεγαλύτερες πολιτικές ομάδες, ΕΛΚ, Σοσιαλιστές, Πράσινους και Φιλελεύθερους, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα στο Συμβούλιο ότι η Άμυνα είναι συστατικό στοιχείο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.

Δυστυχώς, αν αποδεικνύει κάτι αυτό το ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ότι η Ε.Ε. πάσχει από έλλειψη στρατηγικού προσανατολισμού. Μπορεί να συζητά λεπτομερώς και εκτενώς για την τραπεζική ένωση αλλά αφήνει για μια ακόμη φορά, με γενικόλογες υποσχέσεις και έναν οδικό χάρτη αμφίβολης αποτελεσματικότητας, μια βασική πτυχή του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Η ΚΠΑΑ γεννήθηκε πριν δεκατρία χρόνια στα συντρίμμια της πρώην Γιουγκοσλαβίας όταν η Ευρώπη αντιλήφθηκε ότι είχε την ηθική υποχρέωση και το συμφέρον να λύνει η ίδια τα προβλήματα που την αφορούν.

Σήμερα, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ή ΚΠΑΑ είναι κυρίως τρία:

      • το πρόβλημα της μεγάλης οικονομικής κρίσης που έχει οδηγήσει σε ριζικές περικοπές όλους τους αμυντικούς προϋπολογισμούς των κρατών μελών.
      • το πρόβλημα της Μεγάλης Βρετανίας που θέτει βέτο σε οτιδήποτε μπορεί να κάνει την ΚΠΑΑ να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, είτε πρόκειται για ένα επιχειρησιακό επιτελείο, αντίστοιχο με του ΝΑΤΟ, είτε πρόκειται για μια Λευκή Βίβλο για την Άμυνα που θα μπορούσε να θέσει στρατηγικούς  στόχους και προτεραιότητες σε έναν κόσμο σε πλήρη αλλαγή.
      • το πρόβλημα των σχέσεων με το ΝΑΤΟ και την πολύ διαδεδομένη αντίληψη σε αρκετά κράτη μέλη ότι το ΝΑΤΟ αρκεί για να παρέχει ασφάλεια στην Ευρώπη.

Κυρίες και Κύριοι,

Το διεθνές περιβάλλον δεν είναι πια αυτό που ήταν πριν μερικές δεκαετίες. Η στροφή του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ στο Νότιο Ειρηνικό, η αυξανόμενη ισχύς των αναδυόμενων οικονομιών, η κούρσα των πυρηνικών στην Νοτιοανατολική Ασία και η περιδίνηση στην οποία έχει περιέλθει η αραβική άνοιξη, η ζώνη αστάθειας που ξεκινάει από τη Σαχέλ και φτάνει στο Κέρας της Αφρικής δημιουργούν  νέα δεδομένα και νέες προκλήσεις ασφαλείας.

Επίσης, οι απειλές δεν προέρχονται, όπως παλιότερα, αποκλειστικά από κράτη αλλά στην μεγάλη πλειοψηφία τους από μη κρατικούς δρώντες. Τρομοκρατία, οργανωμένο έγκλημα, συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, πειρατεία, ο κίνδυνος της ενεργειακής ασφάλειας, κυβερνοπόλεμος, αποτελούν νέους τύπους απειλών τους οποίες οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε.

Οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες αλλά η δαπάνη για την άμυνα πέφτει. Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, και δικαιολογημένα, οι αμυντικοί προϋπολογισμοί σταδιακά συρρικνώνονται. Το 2001 τα κράτη μέλη ξόδευαν 251 δις για την άμυνα. Το 2012, το αντίστοιχο ποσό είναι 190δις. Είναι ακόμη ένα πολύ μεγάλο ποσό. Αλλά παρά τις πολλαπλές επενδύσεις, τα αποτελέσματα δεν ήταν στο ύψος των προσδοκιών.

Ακόμη, στρατιωτικά η Ε.Ε. εξαρτάται από τις ΗΠΑ και αυτό κατέστη σαφές στον πόλεμο της Λιβύης. Αν επαληθευτεί η τάση της σταδιακής αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Ευρώπη και η μεταβολή της σε δύναμη του Ειρηνικού, αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη οφείλει να αναλάβει τα του οίκου της. Στην Οδηγία των ΗΠΑ για την Άμυνα του 2012, οι ΗΠΑ, στην ανωτέρω γραμμή, κάνουν λόγο για μεγαλύτερη εμπλοκή των Ευρωπαίων εταίρων, τονίζοντας ότι δεν μπορούμε πλέον να είμαστε καταναλωτές ασφάλειας αλλά πρέπει να μεταβληθούμε σε παρόχους ασφάλειας.

Οφείλουμε, λοιπόν, να κάνουμε περισσότερα με λιγότερους πόρους. Και για να γίνει αυτό απαιτείται συνεργασία, συντονισμός και οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των εταίρων.

Με την ενισχυμένη συνεργασία μπορούμε να αυξήσουμε την αποτελεσματικότητά μας στους τομείς άμυνας και ασφάλειας. Στο Ε.Κ. στηρίξαμε ανεπιφύλακτα τη λογική pooling and sharing, όπου με τη χρήση κοινών πόρων μπορούμε να εξοικονομήσουμε σημαντικά κονδύλια.

Σήμερα έχουμε 28 κατακερματισμένες βιομηχανίες και αγορές. Έχουμε 14 τύπους τανκς, όταν η Αμερική έχει ένα. Έχουμε 16 ναυπηγεία για πολεμικά πλοία, όταν η Αμερική έχει δύο. Και σημειωτέον ότι η Αμερική ξοδεύει τριπλάσια ποσά για την άμυνα από την Ευρώπη. Οι αλληλοεπικαλύψεις και οι παράλληλες δομές αποτελούν ένα τεράστιο βάρος για τους φορολογούμενους. Σε μελέτη που κάναμε στο Ε.Κ. διαπιστώσαμε ότι 26 δις ευρώ μπορούν να εξοικονομηθούν αν υπάρχει συνεργασία. Σε καιρούς λιτότητας δε χρειάζεται να εξηγήσω γιατί αυτό είναι απαράδεκτο.

Σήμερα, καμιά ευρωπαϊκή χώρα δεν μπορεί να διατηρήσει στρατιωτικές υποδομές στο επίπεδο που απαιτούν οι σύγχρονες ανάγκες. Άρα, μόνο μαζί μπορούμε.

Για να αντιμετωπίσουμε τις νέες προκλήσεις απαιτείται να ενισχύουμε τον προληπτικό βραχίονα της ΚΠΑΑ. Ως soft power η Ε.Ε. είναι η πλέον κατάλληλη για να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στην πρόληψη συγκρούσεων, στην ταχεία αντίδραση σε κρίσεις και στην υποστήριξη για σταθεροποίηση και εκδημοκρατισμό, ειδικά στην ευρύτερη γειτονιά μας, συνδυάζοντας διπλωματικά, οικονομικά και στρατιωτικά μέσα. Αλλά και πάλι βλέπουμε ότι συχνά είμαστε κατώτεροι των δυνατοτήτων και των προσδοκιών μας. Σήμερα έχουμε 30 επιχειρήσεις εκ των οποίων το 70% είναι μη στρατιωτικές. Ο αριθμός τους και η ανάπτυξη στρατιωτικών και μη στρατιωτικών δυνατοτήτων δεν είναι πάντα στο ύψος των αναγκών ιδίως στην ιδιαίτερα ταραγμένη γειτονιά μας.

Για να οργανωθούν αυτά καλύτερα, ειλικρινά θεωρούμε ότι χρειάζεται ένα Επιτελείο για όλες τις αποστολές. Δυστυχώς, η απόφαση αυτή δεν ελήφθη λόγω της μεγάλης βρετανικής αντίδρασης.

Δυστυχώς, είναι σαφές και αυτές τις μέρες κατέστη σαφέστερο ότι στο θέμα της Άμυνας δεν μπορούμε και οι 28 να προχωρήσουμε μαζί. Μια τέτοια λύση οδηγεί στον κατώτερο δυνατό παρανομαστή. Για να το ξεπεράσουμε δεν απαιτείται αναθεώρηση της Συνθήκης αλλά η σωστή εφαρμογή της. Η μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία, το ταμείο εκκίνησης ή το άρθρο 44 που ορίζει ότι αν δυο ή περισσότερα κράτη μέλη θέλουν να προχωρήσουν σε μια επιχείρηση, αυτή μπορεί να τεθεί υπό την αιγίδα της Ε.Ε., εφόσον αυτή ταιριάζει με τις αρχές και αξίες της. Η περίπτωση της Λιβύης έστω και a posteriori θα μπορούσε να αποτελέσει μια τέτοια περίπτωση.

Το βασικό είναι σε μια Ε.Ε. σε πλήρη εξέλιξη όσοι το επιθυμούν να μπορούν να προχωρήσουν σε στενότερη συνεργασία και να μπορούν να το πράξουν χωρίς οι άλλοι να μπορούν να τους εμποδίσουν.

Τελικά, και εδώ εκείνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση. Η Ε.Ε. αρνείται να αποφασίσει για τη θέση της στον κόσμο: επιθυμεί να είναι μια μεγάλη αγορά ή ένας διεθνής παίκτης και πάροχος και παραγωγός ασφάλειας;

Από αυτό απορρέει μια σειρά συνεπειών όπως η απουσία στρατηγικών, θεματικών και γεωγραφικών προτεραιοτήτων στην εξωτερική δράση της Ε.Ε.

Επιθυμούμε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων, ως μέσο για τη αντιμετώπιση πολυεπίπεδων εξωτερικών κρίσεων, αλλά δεν ομονοούμε για τη δοσολογία, αν μου επιτρέπετε. Ζητάμε τεχνολογία αιχμής αλλά μας λείπει η στρατηγική για να το πετύχουμε.

Ενώ για χρόνια το αγγλογαλλικό δίδυμο λειτούργησε ως ατμομηχανή της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας, σήμερα και το Λονδίνο αλλά και το Παρίσι δείχνουν να αντιμετωπίζουν την ΚΠΑΑ ως επιλογή αλα καρτ, όπως φαίνεται από τις κοινές επιχειρήσεις τους. Το Βερολίνο, από την άλλη, αρνείται να συζητήσει τη συμμετοχή του σε στρατιωτικές δράσεις της ΚΠΑΑ.

Κυρίες και κύριοι,

Ο συνδυασμός των παραδοσιακών με τις νέες ασύμμετρες απειλές, όπως οι περιφερειακές συγκρούσεις, η θαλάσσια ασφάλεια, η ασφάλεια του κυβερνοχώρου ή των τηλεπικοινωνιών δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από κανένα κράτος μόνο του. Απαιτείται μια σύνθετη, πολυδιάστατη απάντηση από την Ένωση, στη βάση μιας διευρωπαϊκής στρατηγικής συμφωνίας, που θα συνδυάζει τα πολιτικά οράματα των κρατών μελών και τους επιχειρησιακούς πόρους σε μια πραγματιστική αποδοχή της συμπληρωματικότητας της ΚΠΑΑ με το ΝΑΤΟ.

Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου δεν είναι δυστυχώς στο ύψος των προσδοκιών. Παρέχουν, όμως, έναν οδικό χάρτη και μια βάση για να μπορέσει η συζήτηση να συνεχιστεί. Η απόφαση επανατοποθέτησης των στόχων στο τέλος του 2015 μπορεί να ιδωθεί ως μια κάποια δέσμευση σε αυτή την κατεύθυνση.

Μετά από χρόνια κωλυσιεργιών χρειαζόταν ένα σαφές μήνυμα προς τους πολίτες για τη σημασία να προχωρήσουμε και σε αυτό τον τομέα. Με αποφασιστικότητα και με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον.

Διάλεξη με θέμα: «Οι Προοπτικές της Κοινής Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας», τη Δευτέρα 20 Ιανουαρίου 2014, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Ι.ΔΙ.Σ.

Σχολιάστε

Powered by Leader School. Leader Online.